{"id":5103,"date":"2015-03-02T08:00:58","date_gmt":"2015-03-02T07:00:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bilten.org\/?p=5103"},"modified":"2015-03-02T09:07:27","modified_gmt":"2015-03-02T08:07:27","slug":"malinarstvo-kao-faktor-ruralnog-razvoja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bilten.org\/?p=5103","title":{"rendered":"Malinarstvo u Srbiji: potencijali i problemi"},"content":{"rendered":"

Malinarstvo je jedna od rijetkih ekonomskih aktivnosti u kojima je Srbija va\u017ean faktor na svjetskoj razini. Kao jedna od najve\u0107ih izvoznica maline, Srbija konkurira znatno ve\u0107im i tehnolo\u0161ki naprednijim zemljama. No unato\u010d povoljnim uvjetima za daljnji razvoj, ovu proizvodnju posljednjih su godina obilje\u017eili sukobi izme\u0111u proizvo\u0111a\u010da, otkupljiva\u010da i vlasti.<\/strong><\/p>\n

Robna proizvodnja maline u Srbiji poti\u010de jo\u0161 iz 1920. godine, a osamdesetih godina Srbija je bila vode\u0107i svetski proizvo\u0111a\u010d maline sa proizvodnjom od 116 hiljada tona godi\u0161nje. Poslednjih godina, sa proizvodnjom izme\u0111u 65 i 100 hiljada tona i zaradom od 100 do 200 miliona evra, S<\/span>rbija, u kojoj se proizvede vi\u0161e od 20 odsto svetske proizvodnje maline, uz Rusiju, SAD, Poljsku i \u010cile, me\u0111u vode\u0107im je proizvo\u0111a\u010dima u svetu u kojem se godi\u0161nje proizvede izme\u0111u 400 i 500 hiljada tona. Proizvodnja malina u Srbiji prete\u017eno se obavlja za svetsko tr\u017ei\u0161te jer na lokalnom ima mali broj kupaca \u2013 85-90% maline se izveze, a u samoj Srbiji se potro\u0161i godi\u0161nje tek oko 7-10 hiljada tona, odnosno oko 900 grama po glavi stanovnika. Nasuprot tome, Rusija proizvodi do 100 hiljada tona ali skoro \u010ditava proizvodnja namenjena je unutra\u0161njem tr\u017ei\u0161tu. Uz \u010cile i Poljsku, Srbija je najve\u0107i svetski izvoznik maline.<\/p>\n

Me\u0111u najve\u0107im potro\u0161a\u010dima su Nemci, Francuzi i Britanci, pre svega usled sve ve\u0107eg stavljanja akcenta na zdravu ishranu u ovim zemljama. Devedeset i osam odsto smrznute maline iz Srbije se izveze<\/a> na evropsko tr\u017ei\u0161te. Od 61 hiljade tona maline izvezenih iz Srbije 2010. godine, 30% je uvezeno u Nema\u010dku, 25% u Francusku, 10% u Belgiju, 10% u Austriju i 3% u Veliku Britaniju. U Srbiji ne postoje prera\u0111iva\u010dki kapaciteti pa se najve\u0107i deo maline izveze u zamrznutom stanju s obzirom na to da im je kratak rok trajanja, naime, sorta maline koja se prete\u017eno proizvodi u Srbiji mora da se zamrzne ve\u0107 sat ili dva nakon branja. Doma\u0107e firme tako\u0111e ne proizvode ni materijal za pakovanje koji zadovoljava evropske standarde, pa takva pakovanja, zajedno sa etiketama, \u010desto obezbe\u0111uje sam kupac.<\/p>\n

O\u0161tra konkurencija<\/strong><\/p>\n

Na svetskom tr\u017ei\u0161tu vlada surova utakmica izme\u0111u proizvo\u0111a\u010da iz razli\u010ditih zemalja. Prema re\u010dima jednog od proizvo\u0111a\u010da, na tr\u017ei\u0161tu “dok jednom ne smrkne, drugom ne svane” \u2013 naime, proizvo\u0111a\u010di u Srbiji mogli su da ra\u010dunaju na ve\u0107u otkupnu cenu onih godina kada bi promrzao rod malina u Poljskoj i \u010cileu, iz kojih dolaze vode\u0107i konkurenti u proizvodnji ovog poljoprivrednog proizvoda. Usled toga, osnovne investicijske mere u malinarskoj proizvodnji usmerene su ka pove\u0107anju konkurentnosti kako bi se zadr\u017eala dominacija na svetskom tr\u017ei\u0161tu, ka pove\u0107anju izvoza sve\u017ee maline, za koju se mo\u017ee dobiti 2-3 puta ve\u0107a cena u odnosu na zamrznutu, ili ka proizvodnji skupih prera\u0111evina od maline \u2013 delikatesnih proizvoda, na kojima se tako\u0111e mo\u017ee vi\u0161e zaraditi. Primetna je namera malinara da modernizuju svoju proizvodnju i prilagode je zahtevima svetskog tr\u017ei\u0161ta koje tra\u017ei stalan priliv proizvoda.<\/p>\n

Investira se u izgradnju plastenika kako bi se produ\u017eio period sazrevanja malina (sa dva na \u0161est meseci) i time omogu\u0107io njihov izvoz u sve\u017eem stanju \u010dime bi i cena bila dvostruko ili trostruko ve\u0107a. 1<\/a><\/sup> Pored toga, time bi se omogu\u0107ila prodaja sve\u017eih malina van sezone, kad im je cena ve\u0107a. Malinari se nadaju i da \u0107e do\u0107i do potvrde inicijalnih studija o lekovitosti i citostati\u010dkom\/antikancerogenom dejstvu maline, jer bi to pove\u0107alo i njihovu potro\u0161nju \u2013 to je ve\u0107 vi\u0111en scenario sa borovnicom. Cena maline mo\u017ee dosta da oscilira iz godine u godinu jer na nju uti\u010de kurs konverzije valuta, uvozne carine, vremenski uslovi, kao i ponuda i potra\u017enja. Srbija je konkurentna na svetskom tr\u017ei\u0161tu pre svega zbog niske cene prevoza, jeftine radne snage i jeftinog zemlji\u0161ta koji omogu\u0107avaju izvoznicima da ponude jeftiniju cenu, a opet zarade. S druge strane, manjak mehanizacije, tehnologije i odgovaraju\u0107e infrastrukture onemogu\u0107avaju dalje pove\u0107anje tr\u017ei\u0161nog udela proizvo\u0111a\u010da iz Srbije.<\/p>\n

U proseku se u Srbiji proizvede oko 80 hiljada tona na 15 hiljada hektara zasa\u0111enih malinom. Devedeset do devedeset i pet odsto proizvedene maline u Srbiji je sorta \u201cVilamet\u201d 2<\/a><\/sup> i bere se u toku juna i jula. Prose\u010dan prinos<\/a> iznosi 5,5 tona po hektaru dok u ariljskom kraju, vode\u0107em po proizvodnji maline, dosti\u017ee i do 30 tona po hektaru. Proizvodnja se odvija na malim porodi\u010dnim imanjima prose\u010dne veli\u010dine 0,36 hektara.<\/p>\n

Strate\u0161ka proizvodnja<\/strong><\/p>\n

Do 2013. godine odr\u017eavao se ve\u0107i broj protesta malinara u Srbiji zbog za njih nezadovoljavaju\u0107eg iznosa otkupne cene koja, prema njihovim tvrdnjama, ne pokriva ni tro\u0161kove proizvodnje pa su mnogi od njih govorili da im samo preostaje da iskr\u010de malinjake. Vlasnici hladnja\u010da i izvoznici su se, po zvani\u010dnoj verziji, ugra\u0111ivali sa oko 49% u cenu maline dok su proizvo\u0111a\u010di tvrdili da je taj procenat mnogo ve\u0107i. Sezona berbe bila je poznata po radikalnim protestima, blokiranim putevima, sukobima sa policijom. U\u010desnici protestne kolone koja se 2011. godine uputila ka Beogradu prevrnuli su dva policijska auta i odgurali ih u kanal. Tom prilikom vi\u0161e policajaca je povre\u0111eno kamenicama pa se zaustavljanju ariljskih malinara pridru\u017eila i \u017eandarmerija. Paralelno s tim, policija je na lokalnim putevima spre\u010davala pridru\u017eivanje malinara iz susednih gradova \u2013 Po\u017eege i Ivanjice. Malinari su tra\u017eili da im se isplati pro\u0161logodi\u0161nja cena od 126 dinara po kilogramu. Hladnja\u010dari su tvrdili da jo\u0161 uvek nisu prodali ni pro\u0161logodi\u0161nji rod zbog zasi\u0107enosti svetskog tr\u017ei\u0161ta i da mogu da ponude samo cenu od po 90 dinara po kilogramu. Ministarstvo je saop\u0161tilo da ne mo\u017ee da se me\u0161a u slobodno formiranje cene na tr\u017ei\u0161tu niti da name\u0107e vlasnicima hladnja\u010da iznos otkupne cene dok su malinari bili uvereni da je na delu dogovor izme\u0111u vlade, \u201ctajkuna\u201d i vlasnika hladnja\u010da.<\/p>\n

Predstavnici malinarskih udru\u017eenja zahtevaju da se malina proglasi strate\u0161kim proizvodom, spre\u010di me\u0161etarenje i uvede jedinstvena cena po kilogramu na celoj teritoriji Srbije, investira u sisteme za navodnjavanje i obezbedi dr\u017eavna subvencija po predatom kilogramu. Porast potra\u017enje malina na svetskom tr\u017ei\u0161tu svakako opravdava zahteve za investiranjem u ovu proizvodnju. Prema<\/a> Branislavu Gulanu, \u010dlanu Odbora za selo Srpske akademije nauka i umetnosti, zajedno sa sezonskim radnicima, 200 hiljada stanovnika Srbije je anga\u017eovano u radu na proizvodnji maline. Time je, ka\u017ee Gulan, malinarstvo okosnica ruralnog razvoja jer “odr\u017eava vitalnim srpsko selo”. Proizvodnja malina je prete\u017eno locirana u planinskim krajevima pa doprinosi ostanku stanovni\u0161tva u selima i ruralnom razvoju.<\/p>\n

  1. Prose\u010dna cena zamrznute maline se kre\u0107e od 1 do 1,5 evra po kilogramu.[↩<\/a>]<\/span><\/li>
  2. Ova sorta maline stvorena je ukr\u0161tanjem vrsta u SAD, u Oregonu, i nazvana po oregonskoj dolini Vilamet (Willamette).[↩<\/a>]<\/span><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Sa proizvodnjom izme\u0111u 65 i 100 hiljada tona i zaradom od 100 do 200 miliona eura, Srbija, u kojoj se proizvede vi\u0161e od 20 odsto svetske proizvodnje maline, uz Rusiju, SAD, Poljsku i \u010cile, me\u0111u vode\u0107im je proizvo\u0111a\u010dima u svetu…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5108,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[70],"theme":[455],"country":[11],"articleformat":[450],"coauthors":[212],"class_list":["post-5103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-poljoprivreda","theme-rad","country-srbija","articleformat-tema"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5103"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5121,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5103\/revisions\/5121"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5108"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5103"},{"taxonomy":"theme","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftheme&post=5103"},{"taxonomy":"country","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcountry&post=5103"},{"taxonomy":"articleformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Farticleformat&post=5103"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcoauthors&post=5103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}