{"id":42263,"date":"2022-06-14T09:20:00","date_gmt":"2022-06-14T08:20:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bilten.org\/?p=42263"},"modified":"2022-06-14T09:18:13","modified_gmt":"2022-06-14T08:18:13","slug":"kraj-demokratizacije-lijenosti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bilten.org\/?p=42263","title":{"rendered":"Kraj “demokratizacije lijenosti”"},"content":{"rendered":"\n

Aplikacije za dostavu i prijevoz u\u0161le su u na\u0161e \u017eivote kao ne\u0161to lucidno i jednostavno, kao “prirodni” proizvod razvijenog kapitalizma. Touchscreen<\/em> kao mjesto na kojem se vidljivo i “pravedno” susre\u0107u ponuda i potra\u017enja i na kojem obitava tr\u017ei\u0161te tehnolo\u0161ki oslobo\u0111eno svih stega: od birokratskih do radnopravnih. Nitko nikoga ne prisiljava da se “samozaposli” i radi, kao \u0161to nitko nikoga ne prisiljava da naru\u010duje. Me\u0111utim, prokleto je jednostavno i navodno je te\u0161ko odoljeti. Iz perspektive kupca najte\u017ee je odoljeti toj “demokratizacija lijenosti”, kao \u0161to je svojedobno Getir, jedna od dostavnih aplikacija, reklamirala svoj proizvod. Ili u Uberovoj varijanti koja dodatno prisna\u017euje dojam da su nas aplikacije na momente u\u010dinile aristokratima: “sva\u010diji privatni voza\u010d”. \u0160to se ti\u010de radnika, neodoljivost je uglavnom eufemizam za manjak sredstava za osnovne \u017eivotne potrebe, koliko god i oni povremeno umi\u0161ljali da su poduzetnici.<\/p>\n\n\n\n

Me\u0111utim, ta demokratizacija aristokratskog iskustva putem sretnog i spretnog spoja slobodnog tr\u017ei\u0161ta i razvoja tehnologije ne zasniva se ba\u0161 na odr\u017eivom modelu. Kao \u0161to pokazuje Sarah O’Connor u kolumni<\/a> u Financial Timesu, takvom modelu se vjerojatno bli\u017ei kraj. Proteklih mjeseci su vrijednosti dionica dostavnih kompanija i taksija prili\u010dno potonule i mu\u010de se s dokazivanjem potencijalnim investitorima svoje potencijalne profitabilnosti. Naime, dosad su investitori znali da su te kompanije neprofitabilne. Te kompanije su zna\u010dajno manje napla\u0107ivale usluge od onoga koliko ih ko\u0161taju, a investitori su subvencionirali taj model. Koja je bila pozadinska logika? Pa nada da \u0107e tako izbaciti konkurenciju s tr\u017ei\u0161ta, a ve\u0107i tr\u017ei\u0161ni udjeli \u0107e im omogu\u0107iti da podignu cijene bez straha od konkurencije. I to \u0107e dizanje cijena s obzirom na ve\u0107inu udjela biti manje nego \u0161to bi bilo “nu\u017eno” u trenutnom kontekstu.<\/p>\n\n\n\n

No, \u010dini se da do monopolizacija nije do\u0161lo, a da su investitorska sredstva presu\u0161ila. Takozvana era jeftinog novca se bli\u017ei kraju i nitko vi\u0161e ne\u0107e tako non\u0161alantno raspolagati s njim. Dakle, dostavnim kompanijima preostaju dvije opcije za stabilizaciju poslovanja. Prva je pove\u0107anje cijene usluge, a druga sni\u017eavanje cijene rada. Me\u0111utim, nijedna opcija se ne \u010dini ba\u0161 izvjesnom u trenutnom ekonomskom kontekstu. Nezaposlenost je na prili\u010dno niskim razinama i sni\u017eavanje cijene rada \u2013 smatrale pritom kompanije radnike ba\u0161 radnicima ili samozaposlenima \u2013 nije izvedivo jer radnici imaju druge varijante na raspolaganju i ne\u0107e pristati na ni\u017ee pla\u0107e. Pove\u0107anje cijene usluga tako\u0111er nije najpametnije odluka. U doba visoke inflacije kupci \u0107e se prvo odre\u0107i onog tipa potro\u0161nje koji se ne smatra nu\u017enim ili koji grani\u010di s luksuzom. Tako\u0111er, sve izra\u017eenija regulacija samog tr\u017ei\u0161ta dostavnih i taksi usluga \u010dini tro\u0161kove poslovanja vi\u0161ima.<\/p>\n\n\n\n

Naravno, kako sugerira i O’Connor, sam rasplet je nezahvalno prognozirati, ali mo\u017ee se bez puno oklijevanja ustvrditi da je zlatnom doba dostavnih i taksi usluga na zahtjev do\u0161ao kraj. Tr\u017ei\u0161te \u0107e se definitivno smanjiti i sigurno vi\u0161e ne\u0107e predstavljati sve pre\u0111ene kilometre u osobnim vozilima i javnom prijevozu globalno kako je to inicijalno zami\u0161ljao Uber. Specifi\u010dna epizoda u povijesti kapitalizma u kojoj su nam oklade investitora na monopol odre\u0111enih dostavnih i prijevoznih kompanija priu\u0161tile da se osje\u0107amo bogatijima nego \u0161to jesmo i da povremeno u\u017eivamo aristokratske privilegije, do\u0161la je svom kraju. Pritom smo valjda nau\u010dili \u0161to je radnik i da tr\u017ei\u0161te ne funkcionira onako kao \u0161to nam govore ekonomske analiti\u010dari.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Aplikacije za dostavu i prijevoz u\u0161le su u na\u0161e \u017eivote kao ne\u0161to lucidno i jednostavno, kao “prirodni” proizvod razvijenog kapitalizma. Touchscreen kao mjesto na kojem se vidljivo i “pravedno” susre\u0107u ponuda i potra\u017enja i na kojem obitava tr\u017ei\u0161te tehnolo\u0161ki oslobo\u0111eno svih stega: od birokratskih do radnopravnih. Nitko nikoga ne prisiljava da se “samozaposli” i radi, […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":42265,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[454],"tags":[228,775],"theme":[455],"country":[459],"articleformat":[205],"coauthors":[90],"class_list":["post-42263","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-naslovnica","tag-ekonomija","tag-kapitalizam","theme-rad","country-svijet","articleformat-vijest"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42263"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42263\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42270,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42263\/revisions\/42270"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42265"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42263"},{"taxonomy":"theme","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftheme&post=42263"},{"taxonomy":"country","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcountry&post=42263"},{"taxonomy":"articleformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Farticleformat&post=42263"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcoauthors&post=42263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}