{"id":16698,"date":"2017-01-23T08:00:52","date_gmt":"2017-01-23T07:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bilten.org\/?p=16698"},"modified":"2021-02-25T10:59:08","modified_gmt":"2021-02-25T09:59:08","slug":"obiljezavanje-racija-u-sjeni-nacionalistickog-kompromisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bilten.org\/?p=16698","title":{"rendered":"Obele\u017eavanje “racija” u seni nacionalisti\u010dkog kompromisa"},"content":{"rendered":"

Kao i u ve\u0107ini delova Isto\u010dne Evrope, obele\u017eavanje fa\u0161isti\u010dkih masakara u Ba\u010dkoj je poslednjih dvadeset i pet godina pro\u0161lo kroz nekoliko promena. Iako su zvani\u010dni deo ove antifa\u0161isti\u010dke komemoracije u me\u0111uvremenu \u010dvrsto preuzeli srpski nacionalisti, to nije poremetilo njihove odnose sa ma\u0111arskim nacionalistima sa kojima uvek nalaze zajedni\u010dki jezik u antikomunizmu.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Prvi mesec svake godine u Novom Sadu i Ba\u010dkoj pro\u017eet je se\u0107anjem na najve\u0107i zlo\u010din u istoriji grada, \u0161to sumorni januar Novosa\u0111anima \u010dini jo\u0161 sumornijim. Ovaj zlo\u010din, u istoriografiji poznat kao Novosadska racija, provo\u0111en je od strane ma\u0111arskih fa\u0161isti\u010dkih okupacionih vlasti tokom gotovo \u010ditavog januara 1942. godine na podru\u010dju Novog Sada i \u0161ire okoline. Povod za ovu monstruoznu akciju bio je oru\u017eani sukob okupacionih vojnih jedinica sa grupom od oko \u010detrdeset pripadnika partizanskog pokreta u okolini \u017dablja 4. januara 1942. godine. Odmah nakon ovog doga\u0111aja krenula je odmazda prema pre svega srpskom i jevrejskom, ali i ostalom nema\u0111arskom stanovni\u0161tvu. U okolnim selima \u017dablju i \u0110ur\u0111evu zabele\u017eeni su slu\u010dajevi istrebljenja \u010ditavih porodica, a u \u010curugu je ubijeno 30% stanovnika.<\/p>\n

Kulminacija ovog sistematskog zlo\u010dina prema civilnom stanovni\u0161tvu desila se u Novom Sadu 21. januara, kada je progla\u0161en po\u010detak racije, a svi izlazi iz grada blokirani od strane okupacionih jedinica. Tokom tri dana trajanja racije desio se pravi pogrom srpskog i jevrejskog stanovni\u0161tva, pri \u010demu je metodologija zlo\u010dina bila posebno monstruozna. \u017drtve su odvo\u0111ene na novosadsku pla\u017eu \u0160trand i dana\u0161nji kej gde su bacani u Dunav kroz prethodno probu\u0161ene rupe na zale\u0111enoj reci. Mo\u017ee se re\u0107i da je ovaj zlo\u010din stvorio duboko nepoverenje izme\u0111u srpske i ma\u0111arske zajednice u Vojvodini, koje je dodatno poja\u010dano s pobedom nacionalisti\u010dke kontrarevolucije u Jugoslaviji krajem 20. veka i sumanutim glavinjanjem srpskog nacionalizma od tada do danas.<\/p>\n

Kao i u slu\u010dajevima ostalih velikih fa\u0161isti\u010dkih zlo\u010dina nad srpskim stanovni\u0161tvom u Drugom svetskom ratu, i na primeru Novosadske racije mo\u017ee se prepoznati dobro znan model manipulacije zlo\u010dinom od strane savremenih ideologa srpskog nacionalizma. Zlo\u010din se nacionalizuje i predstavlja pre svega kao zlo\u010din prema Srbima, bez obzira \u0161to je u njemu stradalo i ostalo slovensko stanovni\u0161tvo u Ba\u010dkoj, ba\u0161 kao i gotovo kompletna ovda\u0161nja jevrejska zajednica. Ovakav na\u010din zloupotrebe zlo\u010dina za svrhu ima viktimizaciju vlastite nacionalne zajednice sa ciljem kreiranja “mita o \u017ertvi” koji je prepoznatljiv u svakom evropskom nacionalizmu. Ovim se, dakako, kreira javna percepcija da je danas potrebno u\u010diniti sve, pa i preventivno delovati, da se zlo\u010din iz pro\u0161losti ne bi ponovio.<\/p>\n

Eparhijska \u0161apa<\/strong><\/p>\n

Ovaj obrazac je dosledno primenjen u praksi u ratovima na podru\u010dju biv\u0161e Jugoslavije. Danas ova mitolo\u0161ka koncepcija stvarnosti ima za cilj da u nacionalisti\u010dkoj svesti opravda zlo\u010dine po\u010dinjene u ime “srpstva” u pomenutim ratovima, ba\u0161 kao \u0161to je slu\u017eila kao argument za njihovo zapo\u010dinjanje. Nacionalizacija zlo\u010dina i viktimizacija vlastite nacije dodatno se vr\u0161i manipulacijom brojem \u017ertava. Kao da obim i karakter zlo\u010dina utvr\u0111en u dosada\u0161njoj istoriografiji ne do\u010darava dovoljno svu monstruoznost Novosadske racije, u poslednjih nekoliko godina prisutan je trend uveli\u010davanja broja \u017ertava, \u0161to je uobi\u010dajena karakteristika ovda\u0161nje nacionalisti\u010dke patologije ve\u0107 vi\u0111ena na primeru uveli\u010davanja broja \u017ertava Jasenovca. Dominantni promoter ovog trenda je, pre svih, Srpska pravoslavna crkva, odnosno njena vojvo\u0111anska ispostava \u2013 Eparhija ba\u010dka, na \u010delu sa episkopom Irinejom Bulovi\u0107em.<\/p>\n

Ta\u010dan broj \u017ertava ovog masakra nikada nije sa sigurno\u0161\u0107u utvr\u0111en, ali se prema podacima jugoslovenske istoriografije me\u0111u kojom se kao najrelevantnije izdvaja delo Zvonimira Golubovi\u0107a, 1<\/a><\/sup> navodi da je na \u010ditavom podru\u010dju Ba\u010dke u ovom doga\u0111aju likvidirano vi\u0161e od 3800 ljudi, od \u010dega 1246 na podru\u010dju samog Novog Sada. S druge strane, crkva svojim delovanjem na ovom polju afirmi\u0161e poprili\u010dno marginalno “Memorijalno dru\u0161tvo Racija 1942.” koje manipulisanje brojem \u017ertava zasniva na tezi Endrea Baj\u010di-\u017dilinskog 2<\/a><\/sup> o 12.763 ubijenih u raciji. Ovaj broj ubijenih se pominje i u dokumentarnom filmu<\/a> “Deca besmrtnosti” koji je ura\u0111en upravo u produkciji Eparhije ba\u010dke i prikazivan na Radio-televiziji Srbije. Ova revizionisti\u010dka skupina navodi da je pravi broj \u017ertava skrivan i sitematski smanjivan u komunisti\u010dkom periodu. Na ovaj na\u010din se kreira jo\u0161 jedan od konstitutivnih mitova svakog evropskog nacionalizma \u2013 “mit o zaveri” 3<\/a><\/sup> protiv vlastite nacije.<\/p>\n

Kao \u0161to rekosmo, uloga Eparhije ba\u010dke u komemoraciji Novosadske racije je dominantna. U skladu sa op\u0161tim trendom desekularizacije srpskog dru\u0161tva koji je kulminirao nakon tzv. demokratskih promena 2000. godine, ova verska organizacija je u potonjoj deceniji “stavila \u0161apu” na obele\u017eavanje godi\u0161njice ovog zlo\u010dina. Osim toga \u0161to se komemoracija pretvorila u verski obred Srpske pravoslavne crkve i Jevrejske zajednice, episkop ba\u010dki je u potonjoj deceniji uzimao sebi za pravo da odre\u0111uje ko je od svetovnih, gradskih i pokrajinskih, zvani\u010dnika podoban za u\u010de\u0161\u0107e u komemoraciji \u017ertava racije. Va\u017eno je pomenuti i da episkop ba\u010dki Irinej Bulovi\u0107 u hijerarhiji Srpske pravoslavne crkve zauzima isto mesto koje zauzima, recimo, Mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije Radovi\u0107, sa kojim deli i vrlo sli\u010dno poimanje svoje “duhovne misije” na teritoriji koja mu je data na “upravljanje”.<\/p>\n

Komemorativni konflikt<\/strong><\/p>\n

Permanentni dvodecenijski konflikt izme\u0111u Irineja Bulovi\u0107a i liberalnog dela vojvo\u0111anske politi\u010dke scene, posebno tzv. autonoma\u0161ke Lige socijaldemokrata Vojvodine, kulminirao je upravo na godi\u0161njicu Novosadske racije 2012. godine, kada je episkop ba\u010dki zabranio prisustvo predstavnicima gradskih i pokrajinskih vlasti iz redova ove politi\u010dke opcije. Obezbe\u0111enje Eparhije ba\u010dke, me\u0111u kojima su pojedinci nosili maskirne pantalone ispod<\/a> crkvenih matija, doslovno je fizi\u010dki onemogu\u0107ilo predstavnike svetovnih vlasti da u\u0111u u prostor ispred spomenika \u017ertvama racije\u00a0na Keju i polo\u017ee vence. Ovo je predstavljao i najo\u0161triji konflikt izme\u0111u vojvo\u0111anskih i novosadskih vlasti sa Srpskom pravoslavnom crkvom, u kom je crkva nedvosmisleno zauzela suprotstavljenu politi\u010dku poziciju.<\/p>\n

O dubini ovog sukoba, ali i mo\u0107i Srpske pravoslavne crkve, govori i \u010dinjenica da je crkva zabranila prethodno najavljeni govor Efraima Zurofa, predsednika Centra “Simon Vizental”, samo zato \u0161to je ovaj na komemoraciju pozvan od strane gradskih vlasti. Ovaj “komemorativni konflikt” izme\u0111u predstavnika crkve i gradskih vlasti trajao je sve dok vlast u gradu nije preuzela desni\u010darska koalicija predvo\u0111ena Srpskom naprednom strankom, nakon \u010dega predstavnici crkve i gradskih vlasti ponovo zajedno u\u010destvuju u obele\u017eavanju godi\u0161njice zlo\u010dina, iz \u010dega se dosta lako da i\u0161\u010ditati koju politi\u010dku opciju preferira episkop ba\u010dki i organizacija \u010diji je uposlenik. Revoltirana ovakvom instrumentalizacijom najgoreg fa\u0161isti\u010dkog zlo\u010dina u istoriji grada, antifa\u0161isti\u010dka javnost Novog Sada predvo\u0111ena Antifa\u0161isti\u010dkom akcijom od 2012. godine organizuje alternativno i autonomno obele\u017eavanje godi\u0161njice Novosadske racije.<\/p>\n

Sa druge strane, politi\u010dki predstavnici ma\u0111arske zajednice u Vojvodini se dr\u017ee vrlo rezervisano prema samom ovom doga\u0111aju. Me\u0111utim, njihov odnos prema doga\u0111ajima iz Drugog svetskom rata tako\u0111e je revizionisti\u010dki, uz gotovo identi\u010dno reprodukovanje pomenutih nacionalisti\u010dkih mitova. Kao \u0161to je pomenuto u jednom od na\u0161ih pre\u0111a\u0161njih tekstova<\/a>, odmah nakon preuzimanja vlasti na republi\u010dkom nivou od strane Srpke napredne stranke, do\u0161lo je do pribli\u017eavanja i politi\u010dke koalicije ove partije sa Savezom vojvo\u0111anskih Ma\u0111ara. Jedan od prvih koraka u tom pravcu desio se 2013. godine kada je u Skup\u0161tini Srbije usvojena<\/a> “Deklaracija o osudi akata protiv civilnog ma\u0111arskog stanovni\u0161tva tokom 1944. i 1945. godine” u kojoj se navodi da su “pripadnici te nacionalne manjine iz nacionalnih razloga li\u0161avani \u017eivota, slobode ili drugih prava, bez sudske i administrativne odluke”.<\/p>\n

Jedinstvo nacionalizama u razli\u010ditosti<\/strong><\/p>\n

Ovom deklaracijom je, zapravo, poku\u0161ana revizija onoga \u0161to je 1944. godine utvrdila “Dr\u017eavna komisija za utvr\u0111ivanje ratnih zlo\u010dina okupatora i njihovih pomaga\u010da” Demokratske Federativne Jugoslavije na osnovu koje je, uglavnom na smrt, osu\u0111eno oko 1000 lica ma\u0111arske nacionalnosti, i to u velikoj meri upravo zbog u\u010de\u0161\u0107a u pogromima januara 1942. godine. Tako\u0111e 2013. godine je u Tele\u010dkoj postavljena i spomen plo\u010da poginulim honvedima, pripadnicima ma\u0111arskih okupacionih snaga iz ovog severno ba\u010dkog mesta.<\/p>\n

Ovakav sklad nacionalisti\u010dkih opcija dve najve\u0107e nacionalne zajednice u Vojvodini ne treba da \u010dudi. Srpska napredna stranka je od svog osnivanja u pobratimskim odnosima sa vladaju\u0107om partijom u Ma\u0111arskoj, Fideszom, sa kojom deli ideolo\u0161ku koncepciju “neliberalne demokratije”. Posve\u0107uju\u0107i posebnu pa\u017enju fingiranju multikulturalizma pred tutorima iz Evropske unije, SNS je u SVM-u, koji je prakti\u010dno ogranak Fidesza u Vojvodini, na\u0161ao idealnog partnera iz redova najve\u0107e nacionalne manjine. Nema sumnje da \u0107e ova koalicija ideolo\u0161ki utemeljena, pre svega, na antikomunizmu, produbiti svoj doprinos istorijskom revizionizmu, svako u okviru svoje nacionalne zajednice. Ba\u0161 u skladu sa vrednostima na kojima po\u010diva dana\u0161nja Evropska unija.<\/p>\n

  1. Golubovi\u0107, Zvonimir, “Racija u ju\u017enoj Ba\u010dkoj 1942. godine”, Novi Sad, Istorijski muzej Vojvodine, 1992.[↩<\/a>]<\/span><\/li>
  2. Endre Baj\u010di-\u017dilinski je bio ma\u0111arski politi\u010dar u ratnom periodu. Iako sam nacionalista, bio je protivnik nacizma, \u0161to je na kraju i platio glavom 1944. godine.[↩<\/a>]<\/span><\/li>
  3. Girardet, Raoul, “Politi\u010dki mitovi i mitologije”, Beograd, Plato, 2000.[↩<\/a>]<\/span><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Prvi mesec svake godine u Novom Sadu i Ba\u010dkoj pro\u017eet je se\u0107anjem na najve\u0107i zlo\u010din u istoriji grada, \u0161to sumorni januar Novosa\u0111anima \u010dini jo\u0161 sumornijim…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":16704,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[454,1],"tags":[25,144],"theme":[458,456],"country":[11],"articleformat":[450],"coauthors":[139],"class_list":["post-16698","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-naslovnica","category-uncategorized","tag-nacionalizam","tag-revizionizam","theme-drustvo","theme-politika","country-srbija","articleformat-tema"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16698","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16698"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16698\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36668,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16698\/revisions\/36668"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16698"},{"taxonomy":"theme","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftheme&post=16698"},{"taxonomy":"country","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcountry&post=16698"},{"taxonomy":"articleformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Farticleformat&post=16698"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bilten.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcoauthors&post=16698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}